ورود هنرمندان
خانه بهار

دومین جشنواره هنرهای شهری مشهد

نخستین نشست علمی پژوهشی «هفته پژوهش هنر شهری مشهد» برگزار شد

 ورود «خانه بهار» به فاز علمی پژوهشی

هفته پژوهش هنر شهری زیر مجموعه برنامه‌های فرهنگی اجتماعی خانه بهار مشهد با حضور کارشناسان و خبرگان این حوزه آغاز و در روز ابتدایی موضوع هنرهای تجسمی با سخنرانی دو تن از اساتید و متخصصان این حوزه و با حضور کارشناسان و  هنرمندان مشهدی برگزار شد.
در نخستین روز از برگزاری نشست‌های علمی پژوهشی هفته پژوهش هنر شهری مشهد که در محل دبیرخانه جشنواره هنرهای شهری «خانه بهار» برگزار گردید، موضوع هنرهای تجسمی بین متخصصان و کارشناسان به بحث گذاشته شد. در بخش نخست این نشست مسعود سپهر دکترای هنر، نشانه‌شناس و از متخصصین حوزه طراحی نشانه‌ها و علائم شهری موضوع لزوم و ماهیت علائم و نشانه‌ها را به بحث گذاشته و با گذری بر تاریخچه نشانه‌شناسی شهری و آنچه در طراحی نشانه‌ها در کشور ما رخ داده است، به الزامات در طراحی نشانه‌ها پرداخت.
 
کارکردهای عمومی نشانه‌ها و علائم شهری و تأثیر آن بر کیفیت زیست شهری
مسعود سپهر ضمن تأکید بر این نکته که نشانه‌ها و علائم شهری نه تنها باید مخاطبان آثار هنر شهری از جمله مسافران و ساکنان را به خوبی در مورد هویت و تاریخ مکان موجود و حال و هوا و فضای آن روشن کنند، بلکه باید با حال و فضای حاکم بر محیط نیز سنخیت داشته باشد، گفت: نشانه‌ها در شهر ارتباط عاطفی با مردم برقرار کرده و اطلاعاتی بیش از ظاهر خود به مردم می دهند.
این دکترای هنر ادامه داد: حتی طراحی تابلوهای تجاری مغازه‌ها و پوسترهای تبلیغاتی نیز باید با تخصص گرافیکی طراحی و اجرا شود چراکه طراحی و ساخت نشانه‌های شهری نیازمند نگاه و فکر عمیق به فرهنگ، روانشناسی شهر، عواطف، خاطرات و هویت شهری است.
وی همچنین بر ایفای نقش جدی هنرمندان و طراحان گرافیکی در طراحی شهرها و مهندسی شهرسازی تأکید و اظهار کرد: قالب شهرها در طول تاریخ بر اساس آنچه در پی آن به وجود آمده شکل گرفته و عموماً تا جای خاصی از تاریخ ظاهر شهرها مرتبط به شکل هویتشان بوده است.
عضو هیئت مدیره انجمن صنفی طراحان گرافیک ایران افزود: اما در دنیای مدرن به دلیل احتیاجات فراوان به توسعه شهرها و گسترش بافت شهری، گاه به صورت غیر مستقیم و گاه بر اساس نیازهای موجود، شهر از آنچه هویت و هدفش بوده دور و باعث شده در بسیاری از شهرهای کشور آنچه از ظاهر شهرها می‌بینیم معنای گنگ و گیج کننده داشته باشد.
وی تصریح کرد: شهرهای ما تا 50 سال قبل پدیده‌های قابل فهمی به لحاظ شهری بودند ولی امروزه شهرها دچار آشفتگی های بسیاری هستند و هنرمندان، طراحان و معماران برای اصلاح وضعیت امروز کار بسیار دشواری دارند چراکه استمرار این وضعیت سبب می شود که شهرها بتدریج هویت خود را از دست بدهند.
 این مدرس دانشگاه با یادآوری اینکه طراحی باید هدف ساختن شهر را دنبال کند و کار اصلی نشانه‌ها و علامت‌های شهری رساندن اطلاعات مفید درباره سمت و سوی مکان و محل است، خاطرنشان کرد: وضعیت امروز شهرها به کمک هنر گرافیک می‌تواند بهبود یافته و به روند ذاتی و هویتی خود بازگردد.
سپهر ادامه داد: اما اجرای این مهم نیازمند توجه بیشتر به موضوع هنر و تحقیق درباره هویت و تاریخ شهرها بوده و در این مسیر نیاز هست که مدیران شهری به هنرمندان و محققین این حوزه اعتبار لازم را ببخشند تا در راه اصلاح آنچه امروز چشم و روان انسان را می‌آزارد، گام عملی برداشته شود.
وی با تأکید بر آنکه جشنواره هنرهای شهری «خانه بهار» به نوعی فضای تجربه و تمرین و یادگیری تلقی می‌شود، خاطرنشان کرد: به‌هرحال تأثیرگذاری هنر در مهندسی شهرسازی و معماری نیازمند برنامه‌ریزی و طراحی استراتژی است اما چنین جشنواره‌ای نیز می‌تواند به صورت موردی و مقطعی تأثیرات مثبتی در جامعه داشته و به نوعی مدیران را برای پذیرش نظرات کارشناسی هنرمندان آماده کند.
این دکترای هنر مهمترین وظیفه هنرمندان را برای ارائه آثار ماندگار و درخور فضاهای شهری، تحقیقات وسیع و نظرسنجی از مردم و کارشناسان آن حوزه در خصوص اثر هنری، مکان اجرا، تاریخچه و شرایطش آن دانست تا از این طریق امکان ماندگاری و هویت بخشی آثار هنری بیش پیش شود.
 
یادمان های شهری؛ چیزی بیشتر از مجسمه های عادی
بخش دوم این نشست علمی پژوهشی با سخنرانی و ارائه هلیا دارابی، دکترای پژوهش هنر و مدرس دانشگاه برگزار شد و به موضوع مداخله هنرمندان در طراحی فضاهای شهری، بررسی تاریخچه و روش‌های طراحی المان‌های شهری پرداخته و همچنین کاربردهای مختلف آن مورد مقایسه قرار گرفت.
هلیا دارابی با تقسیم هنر شهری به دو دسته سفارشی و غیر سفارشی، هنر سفارشی را مجموعه‌ای از آثار تعریف کرد که بر مبنای سفارش دستگاه‌های عمومی و مدیران شهری خلق و ارائه شده و می‌بایست حاوی پیام‌های مشخصی باشد.
وی ادامه داد: هنر غیرسفارشی اما به این دلیل که سفارش‌دهنده مشخصی نداشته و بدون حمایت و حتی مجوز انجام می‌شود، در کنار سختی‌های کار اجرا، مستقیماً حرف و نظر هنرمند در موضوع مورد ارائه را بیان می‌کند.
این عضو کمیته تاریخ هنر معاصر فرهنگستان هنر ضمن بررسی انواع المان‌های شهری در نقاط مختلف جهان در دو دسته سفارشی و غیر سفارشی، به آسیب‌شناسی نحوه اجرا، پیام‌ها و پیامدهای هر یک از آنها پرداخت و عنوان نمود: هر دو شاخه اجرا می‌تواند پیام‌های مهم و مردمی همراه داشته باشد و البته هر دو مدل همیشه در طول تاریخ بازخوردهای مثبت و منفی گوناگونی را نیز در پی داشته است.
وی با تأکید برآنکه از هنر شهری انتظار می‌رود خاصیت «مکان ویژه» یا site specific را رعایت کند، خاطرنشان کرد: نشانه‌های فرهنگی، تاریخی، هویتی، ظاهری و... هر مکان می‌تواند ویژگی اثر را تعیین کرده و قابلیت‌های فیزیکی و معنایی و معنوی مکان می‌تواند ایده هنرمند برای خلق هنر شهری را شکل دهد. 
دارابی ادامه داد: البته گاهی اوقات برخی آثار به دلیل بی‌توجهی به این موارد بیشتر آزاردهنده و مزاحم هستند و از این رو مسئله مکان ویژگی باید در ایران بیشتر مورد توجه قرار گیرد.
این مدرس دانشگاه با اشاره به آنکه بسیاری آثار هنری باید از نزدیک دیده و لمس شوند،  اظهار کرد: مردم هر محله و شهر خودشان را نسبت به آن شهر متخصص می‌دانند اما یک دسته متخصص هم داریم که کارشناسان خبره و مدیران تأثیرگذار این حوزه هستند و به طور معمول طرف دوم حاضر نیست مخاطب عام را به عنوان متخصص بپذیرد در حالیکه یافتن بهترین ایده و مکان ویژگی مستلزم تحقیقات بسیار و نظرسنجی عام است.
وی در ادامه سخنانش با تقدیر از شهرداری مشهد به دلیل حمایت از هنرهای شهری بر کارآمدی جشنواره هنرهای شهری «خانه بهار» تأکید کرد و گفت: بی شک این روش می‌تواند کمک فراوانی به بسط هنر در جامعه کرده و تمرین مناسبی برای تقویت بنیه علمی و تجربی هنرمندان به‌شمار رود.